Kalp yaşı ile takvim yaşı arasındaki fark hastalık riskini etkiliyor

Avrupa’da 677 binden fazla kişinin verileriyle geliştirilen bilimsel bir model, önümüzdeki 10 yıl içinde kalp krizi veya inme gibi kalp-damar hastalıklarına bağlı olayların görülme riskini tahmin etmeye yardımcı oluyor. Uzmanlar, aynı yaştaki kişilerin kalp-damar hastalığı risklerinin farklı olabileceğine dikkat çekerek, hastalık belirtileri ortaya çıkmadan risk faktörlerinin değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Kişinin takvim yaşı, kalp ve damar sağlığı hakkında tek başına yeterli bilgi vermiyor. Aynı yaştaki iki kişinin kalp-damar hastalığı riski birbirinden önemli ölçüde farklılaşabiliyor. Örneğin 45 yaşındaki bir kişi, kendisinden çok daha ileri yaştaki biriyle benzer risk taşıyabilirken, ileri yaştaki başka bir kişinin kalp-damar hastalığı riski beklenenden daha düşük olabiliyor.

Uzmanlara göre bu farklılığın temelinde yıllar boyunca biriken risk faktörleri bulunuyor. Kalp ve damar sağlığını yalnızca yaş değil, kişinin yaşamı boyunca maruz kaldığı sağlık riskleri de etkiliyor.

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2021 yılında yayımladığı kalp-damar hastalıklarından korunma kılavuzu da yüksek tansiyon, kolesterol, sigara kullanımı, diyabet ve fazla kilo gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesinin önemine dikkat çekiyor.

677 BİN KİŞİNİN VERİLERİYLE RİSK MODELİ GELİŞTİRİLDİ

2021 yılında European Heart Journal dergisinde yayımlanan SCORE2 araştırması, kalp-damar hastalıklarının önlenmesinde risk hesaplamasının önemini ortaya koyuyor.

Avrupa’nın 13 ülkesindeki 677 bin 684 kişinin verileri kullanılarak geliştirilen model, 15 Avrupa ülkesinden 1,1 milyonu aşkın kişinin verileriyle ayrıca doğrulandı.

Araştırmada yaş, cinsiyet, sigara kullanımı, kan basıncı ve kolesterol değerleri birlikte değerlendirilerek, daha önce kalp-damar hastalığı veya diyabet tanısı bulunmayan 40-69 yaş grubundaki uygun kişilerin önümüzdeki 10 yıl içinde kalp krizi veya inme gibi bir kardiyovasküler olay yaşama riskine yönelik tahminler geliştirildi.

Uzmanlar, günümüzde kardiyolojinin yalnızca mevcut hastalıkların teşhis ve tedavisiyle sınırlı kalmadığını, gelecekte ortaya çıkabilecek risklerin belirlenmesinin de önem taşıdığını belirtiyor.

Risk hesaplamaları, kişinin mutlaka kalp krizi veya inme geçireceği anlamına gelmiyor. Ancak hangi kişilerin daha yakından takip edilmesi ve hangi risk faktörlerinin öncelikle kontrol altına alınması gerektiği konusunda hekimlere yol gösteriyor.

YÜKSEK TANSİYON VE KOLESTEROL RİSKLERİ ARTIRIYOR

Kalp-damar sağlığını tehdit eden önemli faktörlerden biri olan yüksek tansiyon, uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebiliyor. Bu nedenle kişinin kendisini iyi hissetmesi, kalp-damar hastalıkları açısından risk taşımadığı anlamına gelmiyor.

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2024 yılında yayımladığı hipertansiyon kılavuzu, yüksek kan basıncının kalp, beyin, böbrekler ve damarlar üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekiyor. Kılavuzda tansiyonun yalnızca ölçülen değer üzerinden değil, kişinin toplam kalp-damar hastalığı riskiyle birlikte değerlendirilmesi öneriliyor.

Kolesterol değerleri de kalp-damar hastalıkları açısından önem taşıyor. Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Avrupa Ateroskleroz Derneği’nin 2025 yılında yayımlanan kılavuz güncellemesi, kolesterol düşürücü tedavi kararlarında yalnızca LDL kolesterol düzeyinin değil, kişinin toplam kalp-damar hastalığı riskinin de dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.

Bu nedenle aynı LDL kolesterol değeri, sigara kullanmayan ve başka risk faktörü bulunmayan genç bir kişiyle; hipertansiyonu, diyabeti ve ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü bulunan bir kişi açısından farklı risk düzeylerine işaret edebiliyor.

DAMAR YAŞINI ETKİLEYEN RİSKLER KONTROL ALTINA ALINABİLİYOR

Son yıllarda daha sık kullanılan “damar yaşı” kavramı, kalp-damar hastalığı riskinin daha anlaşılır biçimde ifade edilmesini sağlıyor. Ancak damar yaşı, damarların gerçek biyolojik yaşını doğrudan gösteren kesin bir ölçüm olarak kabul edilmiyor. Bu kavram, bilimsel modeller aracılığıyla hesaplanan kardiyovasküler riskin yaş üzerinden ifade edilmesine dayanıyor.

Uzmanlar, takvim yaşının ve genetik özelliklerin değiştirilememesine karşın, kalp-damar hastalıklarına yol açan birçok risk faktörünün kontrol altına alınabileceğini belirtiyor.

Sigaranın bırakılması, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, kilo kontrolü, tansiyonun düzenli ölçülmesi, kan şekeri ve kolesterol değerlerinin takip edilmesi, gelecekteki kalp-damar hastalığı riskinin azaltılmasında önem taşıyor.

Kalp-damar hastalıklarıyla mücadelede hastalık ortaya çıkmadan önlem alınması gerektiğini vurgulayan uzmanlar, koruyucu kardiyolojinin önemine dikkat çekiyor. Kalp krizi sonrasında uygulanan tedaviler hayat kurtarıcı olurken, temel hedeflerden biri de kişinin kalp krizi geçirme riskinin önceden azaltılması olarak öne çıkıyor.

Bu nedenle özellikle orta yaşlardan itibaren bireysel risk faktörleri doğrultusunda yapılan sağlık değerlendirmelerinde yalnızca tansiyon ve kolesterol değerlerinin öğrenilmesi yeterli olmayabiliyor. Uzmanlar, kişilerin hekimleriyle toplam kalp-damar hastalığı risklerini de değerlendirmelerini öneriyor.

Erken dönemde alınan önlemler ve risk faktörlerinin kontrol altına alınması, ilerleyen yıllarda kalp krizi veya inme yaşama olasılığının azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.