İndirim döneminde alışveriş dolandırıcılığına dikkat

Dünya genelinde 7.200 çevrim içi tüketiciyle gerçekleştirilen araştırma, kuşakların indirim ve kampanyaları takip etmek için farklı dijital kanalları tercih ettiğini ortaya koydu. Z kuşağının %48’i kampanyaları sosyal medya üzerinden keşfederken, 61 yaş ve üzerindeki tüketiciler daha çok arama motorlarına ve alışveriş sitelerine yöneliyor. Uzmanlar, alışveriş alışkanlıklarına göre değişen dolandırıcılık yöntemlerine karşı tüketicileri uyarıyor.

2026 indirim sezonu öncesinde, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu ülkelerde 7.200 çevrim içi tüketiciyle gerçekleştirilen araştırma, farklı yaş gruplarının alışveriş alışkanlıklarını ve kampanyalardan haberdar olma yöntemlerini ortaya koydu. Araştırmaya göre genç tüketiciler sosyal medya ve çevrim içi reklamları tercih ederken, ileri yaş grupları arama motorlarına ve alışveriş sitelerine daha fazla yöneliyor.

Türkiye’deki sonuçlara göre tüketicilerin %39’u indirim ve kampanyaları markaların internet siteleri ve mobil uygulamalarından, %38’i fiyat karşılaştırma sitelerinden, %36’sı ise çevrim içi pazaryerlerindeki reklamlardan takip ediyor. Arama motorlarını tercih edenlerin oranı %32 olurken, arkadaş, aile ve iş çevresinden gelen tavsiyelere başvuranlar %31, çevrim içi mağaza bildirimlerini kullananlar ise %30 seviyesinde bulunuyor.

Katılımcıların %29’u kampanyalardan sosyal medya ve içerik üreticileri aracılığıyla haberdar olurken, e-posta ve çevrim içi reklamları tercih edenlerin oranı ayrı ayrı %28 olarak ölçüldü. Yapay zekâ destekli önerilerden yararlananların oranı ise %20’ye ulaştı.

GENÇ TÜKETİCİLER SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN HEDEF ALINIYOR

Araştırmanın küresel sonuçlarına göre sosyal medya ve içerik üreticileri, özellikle Z ve Y kuşaklarının alışveriş kararlarında önemli rol oynuyor. Tüm katılımcıların %41’i indirimleri bu kanallardan takip ederken, oran Z kuşağında %48’e, Y kuşağında ise %45’e yükseliyor.

Z kuşağının %41’i markaların resmî internet sitelerini, yine %41’i çevrim içi reklamları tercih ediyor. Bu yaş grubundaki tüketicilerin %19’u yapay zekâ tarafından sunulan önerilerden, %20’si ise markaların mesajlaşma uygulamaları üzerinden gerçekleştirdiği iletişimden etkileniyor.

Gençlerin alışveriş deneyiminde sosyal medya, kısa videolar ve yapay zekâ destekli içeriklerin daha fazla yer edinmesi, dolandırıcılık risklerini de beraberinde getiriyor. Siber suçlular, yapay zekâ ve deepfake teknolojilerinden yararlanarak sosyal medya platformlarında gerçekte var olmayan ürünlerin satışını gerçekleştiriyor.

Özellikle yapay zekâyla oluşturulan karakterler aracılığıyla el yapımı olduğu öne sürülen ürünler veya sağlık alanında gerçekçi olmayan sonuçlar vadeden ürünler tanıtılıyor. Bu yöntemlerle tüketiciler doğrudan ödeme yapmaya yönlendirilirken, satın alınan ürünlerin tanıtımlardan farklı çıkması ya da siparişlerin hiç teslim edilmemesi gibi durumlarla karşılaşılabiliyor.

Yapay zekâyla oluşturulan ürün görselleri ve açıklamaları da tüketiciler açısından risk oluşturuyor. Gerçeği yansıtmayan görseller nedeniyle teslim edilen ürünler, satın alma öncesinde sunulan içeriklerden önemli ölçüde farklı olabiliyor.

Uzmanlar, sosyal medya üzerinden alışveriş yapacak tüketicilerin öncelikle satıcı profillerini incelemesi gerektiğini belirtiyor. Hesabın yakın zamanda açılması, kullanıcı adının sık değiştirilmesi, yorumların kapatılması veya birbirini tekrar eden sahte yorumların bulunması önemli uyarı işaretleri arasında gösteriliyor.

Yapay zekâyla üretilen içeriklerde nesnelerin doğal görünmemesi, görüntülerde tutarsızlıklar bulunması ve yapay zekâ etiketi kullanılmaması da dikkat edilmesi gereken unsurlar arasında yer alıyor. Uzmanlar ayrıca tüketicilere doğrudan banka transferi yerine platformların sunduğu güvenli ödeme sistemlerini kullanmalarını öneriyor.

ARAMA MOTORLARI VE E-POSTALARDA DA DOLANDIRICILIK RİSKİ BULUNUYOR

Araştırma, 61 yaş ve üzerindeki Baby Boomer kuşağının alışveriş alışkanlıklarında daha geleneksel dijital kanalları tercih ettiğini gösteriyor. Bu yaş grubundaki tüketicilerin %38’i indirim ve kampanyalara arama motorları üzerinden ulaşırken, %39’u doğrudan çevrim içi mağazaların internet sitelerini ziyaret ediyor.

Baby Boomer kuşağı, indirimlere yönelik ilginin en düşük olduğu yaş grubu olarak öne çıkıyor. Bu kuşaktaki katılımcıların %11’i özel teklifleri araştırmakla ilgilenmediğini belirtiyor.

E-posta yoluyla paylaşılan kampanyalar da tüketiciler için önemini koruyor. Y, X ve Baby Boomer kuşaklarındaki tüketicilerin yaklaşık %30’u indirimlerden e-posta aracılığıyla haberdar olurken, Z kuşağında bu oran %26 seviyesinde bulunuyor.

Bununla birlikte aile üyeleri, arkadaşlar ve iş çevresinden gelen tavsiyeler, tüm yaş gruplarındaki tüketicilerin yaklaşık %30’u tarafından tercih ediliyor. Televizyon, radyo, basılı yayınlar ve açık hava reklamları gibi geleneksel kanallara yönelik ilgi ise sırasıyla %21 ve %17 düzeyinde kalıyor. Yapay zekâ destekli alışveriş araçlarını tercih edenlerin oranı da küresel sonuçlarda %17 olarak ölçülüyor.

Uzmanlar, tüketicilerin aşina olduğu arama motorları, e-postalar ve alışveriş sitelerinin de siber suçlular tarafından kullanılabildiğine dikkat çekiyor. Özellikle sahte alışveriş siteleri ve kimlik avı amacıyla gönderilen bağlantılar, kullanıcıların kişisel ve finansal bilgilerinin ele geçirilmesine yol açabiliyor.

GÜVENLİ ALIŞVERİŞ İÇİN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Uzmanlar, çevrim içi alışverişlerde gerçek olamayacak kadar yüksek indirimler sunan kampanyalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor. Tüketicileri hızlı karar vermeye zorlayan internet siteleri ile iade ve değişim kabul etmeyen satıcıların şüpheyle değerlendirilmesi öneriliyor.

İnternet sitesi adreslerinde yer alan küçük yazım hataları veya sıra dışı karakterler de sahte sitelerin tespit edilmesinde önemli ipuçları arasında bulunuyor. Özellikle e-posta ve mesajlaşma uygulamalarındaki bağlantılar üzerinden ulaşılan alışveriş sitelerinin güvenilirliğinin kontrol edilmesi gerekiyor.

Çevrim içi alışverişlerde ayrı bir banka kartı veya sanal kart kullanılması, banka ve kredi kartları için işlem bildirimlerinin etkinleştirilmesi ve kimlik doğrulama bilgilerinin güvenli biçimde saklanması da önerilen önlemler arasında yer alıyor.

Uzmanlar, dijital alışveriş alışkanlıklarının kuşaklar arasında farklılaşmasıyla birlikte dolandırıcılık yöntemlerinin de çeşitlendiğine işaret ederek şu değerlendirmede bulunuyor:

“Genç kuşaklar alışverişi bir eğlence deneyimi olarak görürken, ileri yaş grupları alışverişe daha çok ihtiyaç duydukları ürünleri bulmaya yönelik bir faaliyet olarak yaklaşıyor. Ne yazık ki tercih ettikleri alışveriş yöntemi ne olursa olsun, hiçbir yaş grubu siber tehditlere karşı tamamen güvende değil. Bu tehditler, gelişmiş bir yapay zekâ dolandırıcılığında da kimlik avı amacıyla gönderilen bir e-postada da karşımıza çıkabiliyor.”