Türkiye’nin ilk İklim Kanunu yasalaştı

Türkiye’nin ilk “İklim Kanunu Teklifi”, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerini, planlama ve uygulama araçlarını, gelirleri, izin ve denetim ile bunlara ilişkin yasal ve kurumsal çerçevenin usul ve esaslarını kapsıyor.

Türkiye’nin ilk “İklim Kanunu Teklifi”, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. 20 madde, 2 geçici madde ve 3 farklı kanunda değişiklik içeren Türkiye’nin ilk İklim Kanunu, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerini, planlama ve uygulama araçlarını, gelirleri, izin ve denetim ile bunlara ilişkin yasal ve kurumsal çerçevenin usul ve esaslarını kapsıyor.

Kanunla, “Adil geçiş”, “Birincil piyasa”, “Denkleştirme”, “Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)”, “Gömülü sera gazı emisyonları” ile “Gönüllü karbon piyasaları”, “İklim adaleti” gibi tanımlar yer alıyor.

İklim değişikliğiyle mücadelede genel ilkelerin belirlendiği Kanuna göre, iklim değişikliği ile mücadelede Türkiye’nin “ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler” ilkesi dikkate alınarak, eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları esas alınacak.

Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler, kamu yararı gözetilerek alınacak tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uymakla ve bunları uygulamakla yükümlü olacak. Ulusal Katkı Beyanında, net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda ülkenin kalkınma öncelikleri ve özel koşulları göz önünde bulundurulacak ve bu çerçevede önlemler alınacak.

DAHA TEMİZ VE VERİMLİ BİR ÜRETİM SÜRECİ YASAL GÜVENCE ALTINA ALINACAK

Kanun ile ekonominin iklim bazlı olumsuz sonuçlara dirençli hale getirilmesi sağlanacak. Sektörlerin uluslararası rekabet gücünün artırılması için daha temiz ve daha verimli bir üretim süreci yasal güvenceye alınacak. Kanun yalnızca sanayi sektörlerini değil; şehirleri, tarımı, hayvancılığı ve yeşil alanları da koruyan bir yaklaşımla hazırlandı.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAŞKANLIĞI’NIN GÖREV VE SORUMLULUKLARI BELİRLENDİ

İklim Değişikliği Başkanlığı’nın görev ve sorumlulukları da kanunla belirlendi. Buna göre;

• Kurumlar arası koordinasyon, faaliyetler ve standartlar başkanlıkça belirlenecek.
• Başkanlık, sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerine ilişkin ilerlemeleri izleyecek.
• Karbon fiyatlandırmasına ilişkin piyasaya dayalı mekanizmaları düzenlemek de Başkanlığın yetkisinde olacak.
• Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), Başkanlık tarafından kurulacak ve bu kapsamda tahsisatların dağıtımı yapılacak.
• ETS kapsamında esasları yönetmelikle belirlenen doğrudan sera gazı emisyonlarına neden olan faaliyetleri yürüten işletmelerin, bu faaliyetleri gerçekleştirebilmesi için İklim Değişikliği Başkanlığından sera gazı emisyon izni alması zorunlu olacak.

ULUSAL KATKI BEYANI

Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ile İklim Değişikliği Başkanlığı’nın yayımladığı strateji ve eylem planları doğrultusunda sera gazı emisyonları azaltılacak. Strateji ve eylem planları dönemsel olarak ulusal ölçekte hazırlanacak, uygulanacak ve uygulanması izlenecek.

İL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KOORDİNASYON KURULU KURULACAK

Her ilde vali başkanlığında, ilgili kurum ve kuruluşların temsilcileri ile yerel yönetimlerin temsilcilerinden oluşan İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak. Kurulun çalışma usul ve esasları Bakanlıkça belirlenecek. Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları, en geç 31 Aralık 2027 tarihine kadar hazırlanacak. Bakanlık bu süreyi 1 yıla kadar uzatabilecek.

YEREL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANLARI HAZIRLANACAK

Yerel iklim değişikliği eylem planları; sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum amacıyla her ilin bütüncül bir planı olacak şekilde vali koordinasyonunda; büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi, ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanacak veya hazırlatılacak. Karara bağlanmak üzere İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu’na sunulacak. Sektörel etkilenebilirlik ve risk analizleri; strateji ve eylem planlarına esas teşkil etmek üzere iklim modelleri kullanılarak dönemsel olarak Başkanlık tarafından hazırlanacak ve güncellenecek.

TÜRKİYE YEŞİL TAKSONOMİSİ KURULACAK

İklim Değişikliği Başkanlığı, ulusal, sektörel ve tematik raporlar hazırlayacak. Finansal kaynakları yönlendirmeyi kolaylaştırmak üzere iklim değişikliği teşvik mekanizmaları geliştirecek ve Türkiye Yeşil Taksonomisi’ni kurup yürütecek. Döngüsel ekonomi hedefleri ve sıfır atık uygulamaları çerçevesinde ürünlerin yeniden kullanımı, atıkların yan ürün, alternatif ham madde olarak kullanılması ve geri dönüşüm, geri kazanım ile elde edilen ürünlerin zorunlu kullanım oranları belirlenecek.

SINIRDA KARBON DÜZENLEME MEKANİZMASI KURULABİLECEK

Türkiye Gümrük Bölgesinde ithal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulabilecek. SKDM’ye ilişkin raporlama, kapsam, içerik, usul ve esaslar ilgili bakanlıklarla koordineli olarak Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenecek.

KARBON PİYASASI KURULU

Karbon Piyasası Kurulu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı başkanlığında şu kurumlardaki temsilcilerden oluşacak:

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı	temsilen birer bakan yardımcısı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Hazine ve Maliye Bakanlığı
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Ticaret Bakanlığı
Tarım ve Orman Bakanlığı
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı
Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı,
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı
İklim Değişikliği Başkanı

Kurulun görevleri ise şunlar olacak:

• Ulusal tahsisat planını onaylamak,
• ETS piyasasında ücretsiz tahsisatların dağılımına karar vermek,
• Birincil piyasada satışa sunulacak tahsisat miktarını tespit etmek,
• ETS kapsamında hangi oranda denkleştirme işlemlerinin kullanılabileceğine karar vermek,
• ETS ile ilgili plan, politika, strateji ve eylemleri belirlemek,
• Uluslararası karbon piyasasına konu olacak sektör, proje ve faaliyetleri tespit etmek, ilgili sınırlamaları, ithal ve ihraca ilişkin temel politikayı belirlemek.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YEŞİL DÖNÜŞÜM MÜFREDATA EKLENİYOR

Kamuoyu farkındalığının artırılması ve toplumun iklim değişikliğinin etkileri konusunda duyarlı hale getirilmesi için eğitim ve bilinçlendirme programları düzenlenecek. Tüm eğitim düzeylerinde müfredat ve öğretim programlarının güncellenmesi ve yeşil iş gücünün yetiştirilmesi için gerekli çalışmalar ilgili bakanlıklarla koordineli olarak Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu’nca yapılacak. Uygulamaların usul ve esasları, Bakanlık görüşü alınarak kamu kurum ve kuruluşları tarafından belirlenecek.

EYLEM PLANLARI 31 ARALIK 2027’YE KADAR HAZIRLANACAK

Kabul edilerek yasalaşan teklifte belirtilen mevzuata ve planlama araçlarına ilişkin hazırlama ve uyarlama yükümlülükleri ilgili kurum ve kuruluşlarca en geç 31 Aralık 2027 tarihine kadar yerine getirilecek. Cumhurbaşkanı, bu süreyi 1 yıla kadar uzatmaya yetkili olacak.