Sürdürülebilir tarım finansmanında sigorta öne çıkıyor

İklim krizi, üretim maliyetleri, kuraklık, tedarik zinciri kırılmaları ve artan gıda fiyatları; küresel gıda sistemlerini yalnızca tarımsal değil aynı zamanda finansal bir kırılganlık alanına dönüştürüyor. Dünya Ekonomik Forumu (WEF) tarafından yayımlanan değerlendirmede, sürdürülebilir gıda sistemlerinin finansmanında en kritik eksik halkalardan birinin sigorta olduğu vurgulandı.

WEF Sürdürülebilir Finans Uzmanı Aurora Matteini imzasıyla yayımlanan analizde, tarım sektörünün hâlâ büyük ölçüde yetersiz sigortalı olduğu belirtilirken; bu durumun sermayenin sürdürülebilir tarım yatırımlarına yönelmesini zorlaştırdığı ifade edildi.

SERMAYE VAR RİSK PAYLAŞIMI YOK

Analizde, gıda sistemlerinin küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 30’unu oluşturmasına rağmen yıllık iklim finansmanından yüzde 7’den daha az pay aldığına dikkat çekildi. Ancak sorunun yalnızca finansman eksikliği olmadığı; asıl problemin finansman sağlayıcılar açısından yeterli risk azaltma mekanizmalarının bulunmaması olduğu vurgulandı.

Tarım sektöründe iklim dalgalanmaları, verim kayıpları ve tedarik zinciri kesintileri gibi risklerin yüksek oranda ilişkili ve öngörülmesi zor olduğu belirtilirken, bu durumun yatırımcıların ve kredi verenlerin sermaye iştahını sınırladığı ifade edildi.

SİGORTA YAPISAL BİR GÜVEN MEKANİZMASI OLARAK ÖNE ÇIKIYOR

WEF değerlendirmesinde sigortanın, yalnızca hasar sonrası devreye giren bir araç değil; finansman yapılarının içerisine entegre edilmesi gereken yapısal bir risk paylaşım katmanı olduğu kaydedildi.

Analize göre sigorta sistemleri üç temel alanda kritik rol oynuyor:

• Çiftçi gelirlerini koruyarak kredi geri ödeme kapasitesini desteklemek,
• Tedarik zincirlerinde teslimat ve performans risklerini azaltmak,
• Yatırımcıların portföy düzeyindeki kayıplara karşı korunmasını sağlamak.

Özellikle parametrik ve endeks bazlı sigorta modellerinin, kuraklık ve sel gibi iklim kaynaklı şokların etkisini hafifletebildiği; böylece çiftçilerin üretime ve yatırımlara devam edebildiği belirtildi.

TARIM HÂLÂ CİDDİ ÖLÇÜDE SİGORTASIZ

Raporda, küresel ölçekte sigortalanabilir tarımsal ürün değerinin yaklaşık yüzde 55’inin hâlâ sigorta koruması dışında kaldığı ifade edildi. İklim değişikliğine duyarlı sektörlerde koruma açığının giderek büyüdüğüne dikkat çekilirken, sigorta kullanımının yaygınlaştırılmasının kredi riskini azaltabilecek en önemli kaldıraçlardan biri olduğu kaydedildi.

WEF’e göre sigortanın finansman yapılarıyla daha sistematik biçimde entegre edilmesi, sürdürülebilir gıda sistemleri için daha uzun vadeli ve daha büyük ölçekli yatırımların önünü açabilir.

ÖLÇEKLENMENİN ÖNÜNDE YAPISAL ENGELLER BULUNUYOR

Analizde, tarım sigortalarının yaygınlaşmasının önünde birçok yapısal engel bulunduğu da belirtildi.

Bunlar arasında:

• Sigorta maliyetlerinin yüksek algılanması,
• Çiftlik düzeyindeki veri eksiklikleri,
• Ürünlerin çiftçilerin gerçek ihtiyaçlarıyla örtüşmemesi,
• Dağınık küçük ölçekli üreticilere ulaşmanın operasyonel maliyetleri,
• Düzenleyici yapıların parçalı olması

gibi başlıklar öne çıktı.

Özellikle ödeme zamanlamalarının çiftçilerin nakit akışı döngüleriyle uyumlu olmamasının ve endeks bazlı modellerin gerçek zararları tam yansıtmamasının güven sorununa yol açtığı ifade edildi.

BAŞARILI MODELLER ORTAK BİR YAPIDA BULUŞUYOR

WEF’in analizinde ölçeklenebilen başarılı uygulamaların bazı ortak özellikler taşıdığı vurgulandı.

Buna göre başarılı modeller:

• Sigortayı kredi ve finansman yapılarıyla entegre ediyor,
• Yerel kooperatifler, tüccarlar ve saha aktörleriyle çalışıyor,
• Uydu verileri ve dijital izleme sistemlerinden yararlanıyor,
• Karma finansman ve reasürans yapılarıyla riskleri dağıtıyor.

Bu modeller sayesinde daha düşük risk iştahına sahip kurumsal yatırımcıların da sisteme dahil olabildiği belirtildi.

‘SİGORTA BAĞIMSIZ ÜRÜN DEĞİL, ORTAK RİSK ALTYAPISI’

Analizde son olarak, sigortanın bağımsız bir ürün olmaktan çıkarılarak gıda sistemleri finansmanının ortak risk altyapısına dönüştürülmesi gerektiği ifade edildi.

WEF’e göre finans kuruluşları, sigorta şirketleri, kooperatifler, değer zinciri şirketleri ve veri sağlayıcıları arasında kurulacak daha güçlü iş birlikleri; hem finansman erişimini artırabilir hem de küresel gıda sistemlerinin dayanıklılığını güçlendirebilir.