‘Otomatik BES’te yeni etap başlıyor

BES, yani bireysel emeklilik sistemine ülkemizde 2003 yılında start verildi ve şu anda sistemde 7 milyona yakın katılımcı bulunuyor. Ülkemizde 18 yaş üstü nüfus 55 milyon. Bu rakamın yaklaşık %13’ü bireysel emeklilikte geleceği için birikim yapıyor, %25’lik devlet katkısının yürürlüğe girdiği 2013 yılına kadar sistemde 3 milyon katılımcı vardı. Devlet katkısından sonra ise katılımcı sayısı beş yılda 7 milyona yükseldi. Öte yandan, devlet katkısı başladıktan sonraki ilk üç yılda katılımcı sayısı her yıl ortalama 1 milyon artarken, son iki yıldaki artış toplamı ise 1 milyonun altında kaldı. Bunda otomatik katılımın mutlaka etkisi vardır. Ancak potansiyel diye bir gerçek de var. Burada potansiyelin bir doyma noktası vardır diye düşünüyorum. Yani katılımcı sayısı artışında yavaşlama eğilimi OKS başlamasa da zaten söz konusu olacaktı.

BES’e şimdiye dek girip çıkan kişi sayısının da 4 milyon olduğu söyleniyor. Mevcut katılımcılarla beraber 11 milyon kişi, yani sisteme girebilen 18 yaş üstü nüfusun %20’si gönüllü BES ile temas kurmuş.

OTOMATİKTE DURUM

Bu sene başlayan otomatik katılıma bakıldığında ise bir yılda 3.4 milyon kişinin sisteme katıldığını görüyoruz. Aslında toplam katılımcı 8 milyona yakın ama çalışanların %60’a yakını cayma hakkını kullandı.

Düzenlemeye göre, katılımcının çalıştığı şirket bir emeklilik şirketiyle anlaşıyor, fon tercihini ise çalışanlar yapıyor. Sonuçta %60’ın faizsiz fonları tercih ettiği görülüyor.

Ancak, yönetmelikteki “çalışan, laizli/faizsiz yatırım araçlarına yönelik bir tercihte bulunmazsa bu tercih çalışan adına işveren tarafından yapılır” hükmünün burada da geçerli olduğu görülüyor. Yani çalışan genelde şirketin yaptığı tercihte kalıyor ve değişiklik yapmıyor.

Otomatik katılımda biriken rakam henüz küçük ama 2018’de sisteme yeni katılacak milyonlarca kişiyle beraber büyüyecektir. Yeni yılda ilk aşamada 50 ile 100 kişi arasında çalışana sahip şirketler otomatik katılıma dahil olacak. 1 Ocak’ta başlayacak bu etapta 1.3 milyon kişinin sisteme katılması bekleniyor. Tabi, sistemde ne kadar kişinin kalıp kalmayacağı henüz belli değil.

1 Temmuz’da ise 10 – 50 arasında çalışanı olan şirketler OKS’ye girecek.

Bu arada sistemi daha çekici hale getirip cayma oranlarını düşürmek için de kanuni çalışmalar sürüyor. Cayma süresi, 1000 liralık devlet katkısı, 18 yaş altının da BES’e dahil edilebilmesi gibi düzenlemeler gündemde.

Bana kalırsa bu cayma oranları normal karşılanmalı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın açıklamasına göre, çalışanların %40’ı, yani yaklaşık 6 milyonu asgari ücret alıyor. Bir o kadarı da asgari ücretin en fazla iki katına çalışıyor. Bu koşularda oto BES başarılı oldu bile denebilir.