Yazarlar

İktisat üzerine -Oikonomikos-

Bu günlerde gündemin ana konusunu teşkil eden “İktisat” üzerine yazmak istiyorum.

Bundan 50 yıl önce üniversitede İktisat ve İşletme konusunda eğitim almış olmama rağmen, hala konuyu öğrenemeyenlerdenim. Ama öğrenme isteğim ve merakım bitmiş değil.

Konu gündemin baş köşesine oturunca, benim de öğrenme merakım alevlendi. Nedir bu iktisat diye silbaştan araştırmaya başladım. Tabii başvuru kaynaklarım bu konu üzerinde yazılmış kitaplar oldu. Bu konuda birçok kitap kaleme alınmış. Şaşkınlıkla gördüm ki, konuyla ilgili ilk kitap, MÖ yaklaşık 432 ve 355 yıllarında yaşamış olan Ksenophon tarafından yazılmış. Sokrates’in öğrencisi olan Ksenophon bu eserini hocasının haksız ölümü üzerine yazmış. En önemli eseri, Pers prensi Kyros’un iktidar mücadelesinde yer alan Yunan askerlerinin yurda dönüş serüvenini konu alan Anabasis- On Binlerin Dönüşü.

Ksenophon’un daha birçok kitabının yanı sıra tarihin ilk iktisat ve işletmecilik kitabı olarak tanımlanabilecek olan Oikonomikos başlıca eserleri arasında yer almış. Ksenophon bu eserinde, Sokrates’le eserin diğer karakterleri olan Kritoboulos ve İskhomakhos arasında geçen dört felsefi diyolağa yer vererek; yaşadığı çağın sosyal, hukuki ve ekonomik hayatı hakkındaki bilgileri aktarıyor refah ve mutluluk içinde yaşamanın yollarını öğretiyor.

Ksenophon oikos “ev” ve “nomos“ “yasa, düzen” kelimelerini kullanarak türettiği oikonomia terimini “mülk iradesi” ya da “işletmecilik” anlamında kullanmış, kelime daha sonra bugün kullandığımız “ekonomi”ye evrilmiş ve zamanla bir bilim dalı haline gelmiş. Bu bilimin Arapça adı ise, “iktisat”.

İtiraf edeyim, 50 yıl önce temel eğitimini aldığım “ekonomi” kelimesinin, mezuniyetimden 2330 yıl önce ilk kez Ksenphon tarafından kullanıldığını yeni öğrendim. Farkındayım, daha öğreneceğim çok şey var. Sokrates’in dediği gibi bu yaşımda hiç bir şey bilmediğimi artık bilmeye başladım. Yine biliyorum ki zaman daralıyor, o halde durmak yok yola devam. Bu yaştan sonra kitap yazacak değilim ama konuyu biraz daha anlayabilmek için çok kitap okumalı, çok… Ben de öyle yapıyorum. Gerçi öğrenciliğim sırasında Thomas Malthus, John Stuart Mill, Alfred Marshall, Adam Smith, John Maynard Keynes, Karl Marks gibi büyük iktisatçıların varlığını öğrenmiş hatta biraz daha ileri giderek bazılarının kitaplarını da okumuştum. Şimdilerde ise başta Mahfi Eğilmez olmak üzere günümüz iktisatçılarının kitaplarını okuyor, hem yıllar önce öğrendiğim bilgileri tazeliyor hem de yeni yeni bilgiler ediniyorum.

Vardığım sonucu hemen söyleyeyim, öyle kolay kolay iktisatçı olunmuyor. Mahfi Hocamızın söylediği gibi iktisatçı olmak zor iş. Bu konuda eğitim almak bile iktisatçı olmak için yeterli değil. Bu yolda ilerleyebilmek için, sosyoloji, hukuk, muhasebe, finans ve olmazsa olmazı matematik bilgilerine sahip olmak gerekli. Işte bu sebepledir ki benim gibi çok sayıda ekonomi eğitimi almış olanlara karşın, çok az sayıda iktisatçı yetişiyor.

İktisat biliminin temeli kişilerin ihtiyaçlarının karşılanması üzerine kurulmuş. Durup dinlenmeden tüketen kişilerin ihtiyaçları sonsuz, ancak bu ihtiyaçların giderilmesi için mevcut kaynaklar çok sınırlı. Kıt kaynaklarla, sonsuz ihtiyaçların karşılanması beceri gerektiriyor. İktisat biliminin temeli devamlı tüketenlerin ihtiyaçlarının karşılanması için üretim yapılmasına dayanıyor.

Üretim yapılabilmesi için üretim faktörleri olarak tanımlayabileceğimiz doğal kaynaklar, emek, sermaye ve teşebbüsün bir araya getirilmesi gerekli. Daha sonra bu faktörler, üretilecek ürün üzerinden rant, ücret, faiz ve kâr adı altında pay alıyorlar. Bunların toplamı ise yurtiçi gayri safi milli hasılayı oluşturuyor. Bu hasıladan her bir paydaşın adil pay alabilmesi ise siyasetçilerin sorumluluğunda. Beni asıl ilgilendiren toplumda yer alan herkesin insanlık onuruna layık bir şekilde refah içinde yaşamalarının sağlanması.

Son söz; iktisat, refahtır, gönençtir. Her bir fert refah, gönenç içinde yaşama hakkına sahiptir.

Faruk Ömrüuzak
Faruk Ömrüuzak
KÖŞE YAZARI

Yorumlar (0)

Yorum yazmak için üye girişi gerekiyor.

E-postası doğrulanmış üyeler ve Google ile giriş yapanlar yorum yazabilir.

İlgili Haberler

Sigortacılık Ne Kadar “Cool” Olabilir?
Yazarlar

Sigortacılık Ne Kadar “Cool” Olabilir?

Birönceki yazıda “cool” kavramını ele almış ve arkasında özgünlük, cesaret, zahmetsizlik ve aidiyet duygusu yaratabilmek olduğunu vurgulamıştık. Şimdi asıl soruya gelelim. Sigortacılık bu tabloda nerede duruyor? Sigortacılık gerçekten cool bir sektör olabilir mi? Kabul edelim, yeni neslin gözünde sigorta hiç de cool değil. Bürokrasi, kağıt evraklar, upuzun poliçe metinleri, karmaşık süreçler, reddedilen tazminatlar. Ayrıca bir…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Felaket Gelmeden Önce:Önlem almak için birilerinin ölmesi veya bazı şeyleri kaybetmemiz mi gerekiyor?
Yazarlar

Felaket Gelmeden Önce:Önlem almak için birilerinin ölmesi veya bazı şeyleri kaybetmemiz mi gerekiyor?

Birbinanın temelinde çatlaklar vardır. Uzmanlar uyarır: “Derhal önlem almalıyız. Bu bina çökebilir.” Cevap hazırdır: “Hiç gerek yok, boşuna uğraşmayın. Her şey yolunda.” Bir hafta sonra bina çöker, 15 insan hayatını kaybeder. İşte o zaman herkes harekete geçer. Soruşturmalar açılır, sorumlular aranır, bina güçlendirilir. Peki, o insanlar hayattayken neden aynı kararlılık gösterilmemiştir? Bir otelin yangın merdiveni…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Yaşam Kalitesi
Yazarlar

Yaşam Kalitesi

Ailece kullandığımız bir uygulama var. Kimin o an nerede olduğunu, ne hızla hareket ettiğini (araçta veya yaya), araçta isek aracın yaptığı trafik ihlallerini (hız, ani şerit değişikliği vs) gösteriyor, gerçek zamanlı olarak bir de. Belki bir toplumun tamamını böyle kontrol edemezsiniz, etmemelisiniz hatta; bireysel özgürlükler, haklar, mahremiyet vs anlamında. Ama en azından gönüllü olanları, buna…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Cumhuriyet Bayramı
Yazarlar

Cumhuriyet Bayramı

Sonbaharın biraz daha hüzün getirdiğinden bahsetmiştim son yazımda; konumuz hazan ve hüzündü. Göreceli olarak ekim ayının daha da hüzün ayı olduğunu söylemek mümkün ama bana göre hiç de öyle değil. Ekim ayı Cumhuriyetin kurulduğu, bir ulusun yeniden doğduğu ay. Sevinç, neşe, ışık, coşku dolu… Bu yıl Cumhuriyetimizin 103’üncü yılını kutluyoruz. Ne mutlu bize… Cumhuriyetin kurulmasına…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Yapay Zekâ, Risk ve Güven: Sigortacılıkta yeni kâr denklemi
Yazarlar

Yapay Zekâ, Risk ve Güven: Sigortacılıkta yeni kâr denklemi

Yapay zekâ, iklim riskleri ve değişen müşteri beklentileri sigortacılığın kâr modelini yeniden yazmayı zorunlu kılıyor. Yeni dönemde başarı faktörlerinde ortaya çıkan farkı, en fazla poliçeyi satanlar değil, riski en iyi yönetenler yaratacak. Sigorta sektöründe rekabetin kuralları değişiyor. Artık başarı yalnızca daha fazla poliçe satmakla değil; riski doğru fiyatlamak, maliyetleri yönetmek, teknolojiyi etkin kullanmak ve müşteriye…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Primleri azaltan sağlık sigortacılığı
Yazarlar

Primleri azaltan sağlık sigortacılığı

Geçtiğimiz ay temelini attığımız özel sağlık sigortacılığında çağdaşlaşma vizyonunu, sektörel ezberleri kökten değiştiren derinlemesine bir dönüşümle masaya yatırmak istiyorum. Senelerdir geleceği bugünden okumanın ne kadar değerli olduğunu savunuyorum. Geleneksel sağlık sigortacılığı uzun yıllar boyunca “hasta olduktan sonra masrafı ödeyen” bir finansal havuz mantığıyla çalıştı. Çağdaşlaşma ise bu yapıyı terk edip, “hastalığı önleyen, veriyi yöneten ve…

30 Ekim 2026·3 dk okuma