İklim kaynaklı afetlerin ekonomik yükü artıyor

Munich Re’nin 20 ülkeyi kapsayan analizine göre, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 13 ülkede hava olaylarından kaynaklanan afet kayıplarının millî gelire oranı son 10 yılda yükseldi. Araştırma, incelenen ülkelerde afetlerin yol açtığı ekonomik kayıpların yaklaşık yarısının sigortasız kaldığını ortaya koydu.

Munich Re, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamında, hava olaylarından kaynaklanan doğal afetlerin ekonomiler üzerindeki etkisini inceleyen analizini yayımladı. Araştırmada, 1986–2025 yılları arasında 20 ülkede meydana gelen sel, fırtına, dolu ve orman yangınlarının yol açtığı toplam ekonomik kayıplar, gayrisafi millî gelire (GSMG) oranlanarak değerlendirildi.

Analize göre, incelenen 20 ülkenin 13’ünde afet kayıplarının GSMG içindeki yıllık ortalama payı, 2016–2025 döneminde 1986–1995 dönemine kıyasla yükseldi. Türkiye’nin yanı sıra ABD, Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Avusturya, Portekiz, Kanada, Avustralya, Brezilya, Japonya ve Yeni Zelanda da ekonomik kayıp yükü artan ülkeler arasında yer aldı.

Munich Re, 40 yıllık dönemde ülkelerin kayıp oranlarında önemli dalgalanmalar yaşandığına dikkat çekti. Büyük ölçekli afetlerin meydana geldiği yıllar, beş yıllık ortalamaları belirgin şekilde etkilerken ekonomik büyüme de kayıpların millî gelire oranını değiştirdi.

ABD’DE AFET KAYIPLARI MİLLÎ GELİRİN %0,5’İNİ AŞTI

Araştırmaya göre, 2021–2025 döneminde sekiz ülkede afet kayıplarının GSMG’ye oranı, beş yıllık ortalamalar bakımından incelenen dönemin en yüksek seviyesine ulaştı. Bu ülkeler ABD, Yeni Zelanda, Avustralya, Almanya, Kanada, İspanya, İtalya ve Brezilya olarak sıralandı.

Söz konusu dönemde ABD, incelenen ülkeler arasında en yüksek kayıp oranına sahip ülke oldu. Hava olaylarından kaynaklanan doğal afetlerin ABD ekonomisine yıllık ortalama maliyeti, millî gelirin %0,5’ini aştı. Brezilya’da ise aynı oran yaklaşık %0,2 seviyesinde gerçekleşti.

Yeni Zelanda da son beş yıldaki yüksek kayıp oranıyla öne çıkarken Avustralya, Almanya ve Meksika, afetlerin millî gelire oranla en yüksek ekonomik yük oluşturduğu ülkeler arasında yer aldı.

Bazı ülkelerde ise farklı sonuçlar görüldü. Japonya ve Tayland’da büyük ölçekli tekil afetler nedeniyle kayıp oranları önemli dalgalanmalar gösterirken Hollanda ve Birleşik Krallık’ta bu oranlar analiz döneminin başlangıcına göre geriledi.

Hindistan ve Çin’de millî gelirde yaşanan güçlü büyüme de afet kayıplarının ekonomik büyüklüğe oranını etkiledi. Munich Re, Çin’in büyük nehir sistemleri boyunca gerçekleştirdiği sel koruma yatırımlarının ekonomik kayıpların sınırlandırılmasına katkı sağlamış olabileceğini belirtti. İsviçre ve Japonya’daki afet dayanıklılığının da kayıpları azaltıcı etkilerinin bulunabileceği, ancak bu etkilerin analiz kapsamında kesin olarak ölçülemediği ifade edildi.

EKONOMİK KAYIPLARIN YARISI SİGORTASIZ KALIYOR

Analizin sigorta sektörüne ilişkin bulguları, afet kaynaklı ekonomik kayıplarda koruma açığının devam ettiğini gösterdi.

İncelenen 20 ülkede hava olaylarından kaynaklanan toplam ekonomik kayıpların sigortasız kalan payı, 1986–1990 döneminde yaklaşık üçte iki seviyesindeyken 2021–2025 döneminde ortalama %50’ye geriledi.

Bununla birlikte Munich Re, söz konusu gerilemenin kesintisiz gerçekleşmediğini ve büyük afetlerin meydana geldiği bölgelerin toplam sonuçlar üzerinde etkili olduğunu vurguladı. Bu nedenle sigortasız kayıp oranındaki düşüş, bütün ülkelerde sigorta kapsamının veya sigortaya erişimin aynı ölçüde iyileştiği anlamına gelmiyor.

Son beş yıllık dönemde ekonomik kayıpların yaklaşık yarısının sigortasız kalması, afetlerin ardından hane halkları, işletmeler ve ekonomiler üzerinde oluşan finansal yükün büyüklüğünü ortaya koydu.

Munich Re, afetlere karşı dayanıklılığın artırılmasında önleme ve uyum çalışmalarının önemine de dikkat çekti. Fiziksel hasarların azaltılması, risklere maruziyetin sınırlandırılması ve finansal korumanın güçlendirilmesi, afetlerin ekonomik etkilerinin yönetilmesinde öne çıkan başlıklar arasında gösterildi.

“KÜÇÜK YÜZDELERİN ARKASINDA MİLYARLARCA DOLARLIK HASAR VAR”

Munich Re İklim Bilimi Başuzmanı Tobias Grimm, afet kayıplarının millî gelire oranının düşük görünmesinin ekonomik etkilerin sınırlı olduğu anlamına gelmediğini belirtti.

Grimm, “Millî gelirin küçük bir yüzdesi kulağa soyut gelebilir. Ancak bu rakamların arkasında milyarlarca dolar değerinde hasar görmüş konutlar, işletmeler ve altyapı bulunuyor. Önleme ve uyum çalışmaları, hasarları meydana gelmeden önce azaltabilir. Sigorta ise hane halklarının, işletmelerin ve ekonomilerin önlenemeyen kayıpların ardından toparlanmasına yardımcı olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmada, iklim değişikliğinin farklı bölgelerde birçok aşırı hava olayının görülme olasılığını veya şiddetini artırdığına ilişkin bilimsel bulgulara da işaret edildi. Ancak Munich Re, analizinin iklim değişikliğinin afet kayıpları üzerindeki doğrudan etkisini ayrı olarak ölçmediğini belirtti.

NatCatSERVICE veri tabanına dayanan çalışmada, 1986–2025 yılları arasında orta ve büyük ölçekli kayıplara neden olan hava olayları ile doğal afetler incelendi. Depremler ve diğer jeofiziksel olaylar değerlendirme dışında tutuldu. Afet kayıplarının millî gelire oranı, her yılın nominal değerleri üzerinden hesaplanarak beş yıllık ortalamalarla karşılaştırıldı.