Yazarlar

COVID-19’un çalışan davranışlarına etkisi

KURUM performansı, her bir çalışanın kontrolünde olan amaç odaklı davranışlara bağlıdır. Bu davranışların içinde yer alan görev performansı, bireyin başarısını etkileyen durumların içinde en belirgin olanıdır. Bununla birlikte, koşulların uygunluğu da kişi performansını yakından ilgilendirmektedir. Çalışanın doğrudan kontrolünün dışında olan ve kendisinin davranışı ve performansını kısıtlayan veya kolaylaştıran koşullar üzerinde odaklanması da başarısı için gerekli bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Çalışan her ne kadar görevine motive olmuş, yeteneği ve becerisiyle üstün rol gerekliliğini yerine getirmiş bir kişi olarak görünse de, durumsal faktörler bu başarıyı yakından etkiler.
Çalışan için en önemli motivasyon faktörü olarak kabul edilen güvenlik boyutu ve yaşadığımız pandemi sürecindeki sağlık koşulları, çalışanların başarısına ve iş-yaşam dengesine doğrudan etki etmektedir. Böylesine bir durumsal etkinin yaşanması, çalışanda hem psikolojik hem de sosyal değişimlere neden olabilmektedir. Bu konuyla ilgili yapılan çalışmalardan birisini de, Deloitte hazırlamış ve “COVID-19: Çalışanlara ve Çalışma Hayatına Olası Etkileri” adı altında, Mart 2020 (https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/tr/Documents/human-capital/covid-19-calisanlara-ve-calisma-hayatina-olasi-etkileri.pdf) raporu olarak yayınlamış.
Bu çalışmayla bahsedilen konuların yanı sıra çalışan davranışını yakından etkileyen iki güncel örgütsel davranış kavramını da yakından yorumluyor olmamız gerektiğine inanıyorum. Özellikle COVID-19‘un zihnimiz dahil, her türlü düşünce gelişimimizi de yakından esir aldığı bu günlerde, birbirleriyle ilişkili olduğu görülen “İş stresi algısı ve Tükenmişlik” kavramlarını değerlendiriyor olmalıyız. Çalışma hayatında etkisi fazlasıyla hissedilen iş stresini; gerek psikolojik, gerekse fiziksel açıdan kişide rahatsızlık ve gerilim yaratan durumlar olarak tanımlamak mümkündür. Stresin ortaya çıkmasından önce, strese neden olan kaynakların doğru tanımlanması daha büyük önem taşımaktadır. Çalışma çevresinin değişiminin, birçoğumuzda farklı stres belirtileri ortay çıkardığı görülmektedir. İş stresi modeli olarak bilinen kişi-çevre uyumu modelinde, French, Caplan & Harrison (1982) kişi ve çevresi arasında uyumun bireyin yaşayacağı stres miktarını belirleyeceğini öne sürmektedir. Bu modelde kişi-çevre uyumu; kişi-iş ve kişi-örgüt olarak iki boyutta incelenmiş ve kişinin beceri ve yeteneklerinin, işin ve iş ortamının uyumuna bağlı olarak geliştiğini, bunların arasındaki uyumsuzluğun kişide iş stresine neden olduğu algısına karşılık geldiği söylenmektedir. Deloitte’un raporundan da anlaşıldığı üzere, bugün çoğu şirketin uzaktan çalışma koşullarında konumlandırdığı anlaşılmaktadır. Yapılan çoğu araştırmalarda, bunun faydalarının çokluğunun yanı sıra, bazı dezavantajlarından da bahsedilmektedir. Burada en öne çıkan olumsuz yanının bireylerin takım etkileşiminden uzak kalmaları ve bu nedenle kişiler arası uyum eksikliğini yaşamalarıdır. Bu durumun birey için farklı bir iş stresi yarattığı söylenebilir. Zorunlu da olsa, kişinin özel yaşam alanına taşıdığı iş ortamı, kişi-aile iş uyumunda strese neden olmakta ve bunun da, kısa vadede olmasa da, ilerleyen dönemlerde bireyin kişilik özellikleri üzerinde değişikliklere neden olacağı söylenmektedir. Bununla birlikte, uzun vadede kişileri bekleyen en büyük olumsuz davranış biçiminin işten ayrılmayla sonuçlanabilecek bir tükenmişlik sıkıntısına girecek olmalarıdır. Tükenmişlik, örgüt yaşamında strese neden olan ve ortadan kaldırılmayan etmenlere karşı birey tarafından geliştirilen tepkidir. Tükenmişlik, duygusal, zihinsel ve fiziksel açıdan enerjinin tükenmesi, insan ruhunun çökmesi ve bireyin güçsüzlüğe teslim olması anlamına gelmektedir. Tükenmişliğin ortaya çıkması, bireyin işteki rolü ve kariyeriyle ilgili kaygıları, görevin aşırı iş yükü ve iş stresi içermesi, monotonluk, yeteneklerini gösterememe, kararlara katılamama, başarı-statü uyumsuzluğu gibi etmenlerle ilişkilendirilmektedir. Tükenmişlik, iş stresinin bir belirtisi değildir, kontrol edilemeyen iş stresinin sonucudur.
Sonuç olarak, pandemi süreci hepimizin hem çalışma, hem de yaşam koşullarımızın değişikliğine neden oldu. Bu durum, aslında çalışan güvenliğine ve sağlığına önem veren kurumların olumlu olarak değerlendirilecek kararlarına bağlı olarak gerçekleşti. Ancak değişikliklerin birey davranışlarında nasıl bir etki ve bu etkinin kişi üzerindeki stres algısını ne şekilde yarattığı araştırmaya değer konular olarak güncelliğini korumaktadır.

Dr. Mehmet Muratoğlu
Dr. Mehmet Muratoğlu
SİGORTACI GAZETESİ KÖŞE YAZARI

Yorumlar (0)

Yorum yazmak için üye girişi gerekiyor.

E-postası doğrulanmış üyeler ve Google ile giriş yapanlar yorum yazabilir.

İlgili Haberler

Sigortacılık Ne Kadar “Cool” Olabilir?
Yazarlar

Sigortacılık Ne Kadar “Cool” Olabilir?

Birönceki yazıda “cool” kavramını ele almış ve arkasında özgünlük, cesaret, zahmetsizlik ve aidiyet duygusu yaratabilmek olduğunu vurgulamıştık. Şimdi asıl soruya gelelim. Sigortacılık bu tabloda nerede duruyor? Sigortacılık gerçekten cool bir sektör olabilir mi? Kabul edelim, yeni neslin gözünde sigorta hiç de cool değil. Bürokrasi, kağıt evraklar, upuzun poliçe metinleri, karmaşık süreçler, reddedilen tazminatlar. Ayrıca bir…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Felaket Gelmeden Önce:Önlem almak için birilerinin ölmesi veya bazı şeyleri kaybetmemiz mi gerekiyor?
Yazarlar

Felaket Gelmeden Önce:Önlem almak için birilerinin ölmesi veya bazı şeyleri kaybetmemiz mi gerekiyor?

Birbinanın temelinde çatlaklar vardır. Uzmanlar uyarır: “Derhal önlem almalıyız. Bu bina çökebilir.” Cevap hazırdır: “Hiç gerek yok, boşuna uğraşmayın. Her şey yolunda.” Bir hafta sonra bina çöker, 15 insan hayatını kaybeder. İşte o zaman herkes harekete geçer. Soruşturmalar açılır, sorumlular aranır, bina güçlendirilir. Peki, o insanlar hayattayken neden aynı kararlılık gösterilmemiştir? Bir otelin yangın merdiveni…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Yaşam Kalitesi
Yazarlar

Yaşam Kalitesi

Ailece kullandığımız bir uygulama var. Kimin o an nerede olduğunu, ne hızla hareket ettiğini (araçta veya yaya), araçta isek aracın yaptığı trafik ihlallerini (hız, ani şerit değişikliği vs) gösteriyor, gerçek zamanlı olarak bir de. Belki bir toplumun tamamını böyle kontrol edemezsiniz, etmemelisiniz hatta; bireysel özgürlükler, haklar, mahremiyet vs anlamında. Ama en azından gönüllü olanları, buna…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Cumhuriyet Bayramı
Yazarlar

Cumhuriyet Bayramı

Sonbaharın biraz daha hüzün getirdiğinden bahsetmiştim son yazımda; konumuz hazan ve hüzündü. Göreceli olarak ekim ayının daha da hüzün ayı olduğunu söylemek mümkün ama bana göre hiç de öyle değil. Ekim ayı Cumhuriyetin kurulduğu, bir ulusun yeniden doğduğu ay. Sevinç, neşe, ışık, coşku dolu… Bu yıl Cumhuriyetimizin 103’üncü yılını kutluyoruz. Ne mutlu bize… Cumhuriyetin kurulmasına…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Yapay Zekâ, Risk ve Güven: Sigortacılıkta yeni kâr denklemi
Yazarlar

Yapay Zekâ, Risk ve Güven: Sigortacılıkta yeni kâr denklemi

Yapay zekâ, iklim riskleri ve değişen müşteri beklentileri sigortacılığın kâr modelini yeniden yazmayı zorunlu kılıyor. Yeni dönemde başarı faktörlerinde ortaya çıkan farkı, en fazla poliçeyi satanlar değil, riski en iyi yönetenler yaratacak. Sigorta sektöründe rekabetin kuralları değişiyor. Artık başarı yalnızca daha fazla poliçe satmakla değil; riski doğru fiyatlamak, maliyetleri yönetmek, teknolojiyi etkin kullanmak ve müşteriye…

30 Ekim 2026·3 dk okuma
Primleri azaltan sağlık sigortacılığı
Yazarlar

Primleri azaltan sağlık sigortacılığı

Geçtiğimiz ay temelini attığımız özel sağlık sigortacılığında çağdaşlaşma vizyonunu, sektörel ezberleri kökten değiştiren derinlemesine bir dönüşümle masaya yatırmak istiyorum. Senelerdir geleceği bugünden okumanın ne kadar değerli olduğunu savunuyorum. Geleneksel sağlık sigortacılığı uzun yıllar boyunca “hasta olduktan sonra masrafı ödeyen” bir finansal havuz mantığıyla çalıştı. Çağdaşlaşma ise bu yapıyı terk edip, “hastalığı önleyen, veriyi yöneten ve…

30 Ekim 2026·3 dk okuma