Avrupa’da şiddetli dolu fırtınaları en hızlı artan risk oldu

Munich Re’nin destek verdiği ve Nature Geoscience’ta yayımlanan yeni araştırma, 5 santimetre üzerindeki büyük dolu olaylarının özellikle Avrupa’da hızla arttığını ortaya koydu.

Şiddetli dolu fırtınaları, küresel ölçekte iklim riskleri arasında daha görünür hale geliyor. Avrupa Şiddetli Fırtınalar Laboratuvarı (ESSL), Poznań’daki Adam Mickiewicz Üniversitesi ve Munich Re araştırmacılarının imzasını taşıyan ve Nature Geoscience’ta yayımlanan yeni çalışma, 1950–2023 dönemine ait meteorolojik veriler ile 1992–2023 arasındaki sigorta zarar verilerini analiz ederek küresel dolu eğilimlerini ortaya koydu.

Araştırmada, çapı 5 santimetreyi aşan dolu taneleri “çok büyük dolu” (very large hail) olarak tanımlanıyor. Bu büyüklükteki dolu, binalar, araçlar ve altyapı üzerinde ciddi hasara yol açabiliyor; yoğun nüfuslu bölgelerde ekonomik kayıplar kısa sürede milyar dolar seviyelerine ulaşabiliyor.

AVRUPA’DA HIZLI ARTIŞ

Çalışmaya göre, 1950–2023 döneminde çok büyük dolu fırtınalarının en sık görüldüğü bölge Kuzey Arjantin ile Uruguay-Paraguay-Brezilya sınır üçgeni oldu. Güney Afrika ve ABD’deki Great Plains bölgesi (özellikle Colorado, Kansas ve Nebraska) de önemli “dolu sıcak noktaları” arasında yer aldı.

Buna karşın Avrupa, Avustralya ve Asya’da ortalama sıklık daha düşük olmakla birlikte, artış hızı bakımından Avrupa öne çıktı. Özellikle Kuzey İtalya’da çok büyük dolu olaylarının olasılığının dünya genelindeki tüm bölgeler arasında en hızlı artışı gösterdiği belirtildi.

Araştırma, çok büyük dolu olayları ile küresel ısınma arasında anlamlı bağlantılar bulunduğunu ortaya koyuyor. 2023 yılında Kuzey İtalya’da bir fırtınada ölçülen 19 santimetre çapındaki dolu tanesi, Avrupa’da kaydedilen en büyük dolu olarak kayıtlara geçti.

Aynı yıl Temmuz ayında bölgede yaşanan fırtına serisi, toplam 8,6 milyar ABD doları ekonomik kayba yol açtı. Bu tutarın yaklaşık 6,5 milyar doları sigorta kapsamında karşılandı.

ABD VE GÜNEY YARIMKÜREDE FARKLI EĞİLİMLER

ABD’de dolu tehlikesinin bölgesel olarak farklılaştığı görülüyor. Pek çok bölgede belirgin bir artış gözlenmezken, Dallas (Teksas) çevresinde çok büyük dolu riskinin yaklaşık %50 arttığı tespit edildi.

Buna karşılık, özellikle Güney Amerika’da olmak üzere güney yarımkürenin bazı bölgelerinde çok büyük dolu sıklığında düşüş kaydedildi. Araştırmacılar bu eğilimi, atmosferin orta katmanlarında daha düşük nem ve daha yüksek stabilite gibi faktörlerle ilişkilendiriyor.

SİGORTA ZARARLARINDA ARTIŞ

Çalışma, şiddetli doludan kaynaklanan zararların ABD, Avustralya ve Avrupa’da arttığını ortaya koyuyor. Avrupa’daki artış daha çok çok büyük dolu olaylarının sıklaşmasından kaynaklanırken, ABD ve Avustralya’da artan sigorta değerleri ve kırılganlık seviyeleri hasar tutarlarını yükselten unsurlar arasında yer aldı.

Munich Re Baş İklim Bilimcisi Tobias Grimm, dolunun “gerçekten yıkıcı bir doğal tehlike” olduğuna dikkat çekerek, çok büyük dolu olaylarının bir metropolü etkilemesi halinde kayıpların kısa sürede milyar dolar seviyelerine ulaşabileceğini belirtti.

Araştırma, küresel ölçekte çok büyük dolu olaylarının eğilimlerini ve iklim değişikliği ile bağlantılarını ortaya koyan kapsamlı çalışmalardan biri olarak öne çıkarken, özellikle Avrupa için güncel dolu risk modellerinin geliştirilmesine veri sağlıyor.