Uzun süren burun tıkanıklığı farklı hastalıkların habercisi olabilir

Burun tıkanıklığı, sinüzit, alerji ve burun bölmesindeki eğrilik gibi farklı nedenlerden kaynaklanabiliyor. Ocak 2025’te yayımlanan kapsamlı bir araştırmaya göre, kronik rinosinüzitin küresel birleştirilmiş yaygınlığı %8,71 olarak hesaplandı. Uzmanlar, 12 haftayı aşan burun tıkanıklığının tek başına tanı koydurmadığına dikkat çekerek uzun süren şikâyetlerde altta yatan nedenlerin araştırılması gerektiğini belirtiyor.

Gece ağız açık uyumak, sabah boğaz kuruluğuyla uyanmak ve gün boyunca burnu açmaya çalışmak, burun tıkanıklığının günlük yaşam üzerindeki etkileri arasında yer alıyor. Uzun süren tıkanıklık çoğu zaman soğuk algınlığı, alerji veya burun bölmesindeki eğrilikle ilişkilendirilse de farklı sağlık sorunları benzer belirtilere yol açabiliyor. Burun içindeki dokuların şişmesi, polipler, burun bölmesindeki eğrilik ve hava geçişini etkileyen daralmalar aynı kişide bir arada bulunabiliyor.

Uzmanlar, burun tıkanıklığının başlı başına bir hastalıktan çok, farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir belirti olduğunu vurguluyor. Tıkanıklığın ne zaman başladığı, tek tarafta mı yoksa iki tarafta mı hissedildiği, mevsimlere göre değişip değişmediği ve kullanılan ilaçlar, altta yatan nedenin belirlenmesinde önem taşıyor. Muayenede tespit edilen bulguların hastanın bütün şikâyetlerini açıklayıp açıklamadığının da değerlendirilmesi gerekiyor.

KRONİK RİNOSİNÜZİTİN KÜRESEL YAYGINLIĞI %8,71

Ocak 2025’te Clinical & Experimental Allergy dergisinde yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, kronik rinosinüzitin küresel yaygınlığına ilişkin verileri ortaya koydu. Dört kıtadan 20 ülkede gerçekleştirilen 28 araştırmayı kapsayan çalışmada, 237 milyondan fazla kişiye ait veriler incelendi. Araştırmada kronik rinosinüzitin küresel birleştirilmiş yaygınlığı %8,71 olarak hesaplandı.

Söz konusu oran, Türkiye’ye özgü bir yaygınlığı veya bütün burun tıkanıklıklarının görülme sıklığını göstermiyor. Araştırma, burun tıkanıklığına yol açabilen hastalıklardan biri olan kronik rinosinüzitin küresel yüküne işaret ediyor.

Uzmanlara göre bu veriler, uzun süren burun ve sinüs yakınmalarının geniş bir kesimi ilgilendirdiğini gösteriyor. Ancak kronik rinosinüzitin yaygın görülmesi, her burun tıkanıklığının sinüzitten kaynaklandığı anlamına gelmiyor. Benzer belirtilerin altında farklı nedenler bulunabilirken, kişilerin kendi kendilerine koydukları tanılar doğrultusunda uzun süre aynı tedaviyi uygulamaları, asıl sorunun belirlenmesini geciktirebiliyor.

12 HAFTA TEK BAŞINA TANI İÇİN YETERLİ DEĞİL

Kronik rinosinüzit değerlendirmesinde en az 12 hafta devam eden iki veya daha fazla belirtinin bulunması gerekiyor. Bu belirtilerden en az birinin burun tıkanıklığı veya burun akıntısı olması aranırken, yüz bölgesinde basınç hissi ve koku almada azalma da değerlendirmeye dahil ediliyor.

Amerikan Kulak Burun Boğaz–Baş ve Boyun Cerrahisi Akademisi Vakfı’nın 2025 yılında güncellediği erişkin sinüzit kılavuzunda, doğru tanı konulmasının önemi vurgulanıyor. Kılavuzda, gerekli durumlarda endoskopi veya bilgisayarlı tomografi gibi incelemelerle tanının desteklenmesine dikkat çekiliyor.

Uzmanlar, 12 haftalık sürenin hekime başvurmak için beklenmesi gereken bir zaman dilimi olmadığını belirtiyor. Uykuyu ve günlük yaşamı etkileyen, tekrarlayan veya giderek artan burun tıkanıklıklarının daha erken değerlendirilmesi gerekiyor. Şikâyetin süresi önemli bir ipucu oluştururken, tek başına hastalığın tanısını belirlemek için yeterli kabul edilmiyor.

Burun tıkanıklığının nedenleri arasında yapısal sorunlar da bulunuyor. Burun bölmesindeki eğrilik, halk arasında burun eti olarak bilinen konkaların büyümesi ve nazal valv bölgesindeki daralma, hava geçişini farklı şekillerde etkileyebiliyor. Alerjik veya alerjik olmayan rinit ise burun içindeki dokuların şişmesine neden olabiliyor.

Uzmanlara göre burun bölmesinde eğrilik bulunması, tıkanıklığın yalnızca bu durumdan kaynaklandığını göstermiyor. Aynı kişide alerjik yakınmalar veya burun içi dokularda büyüme de görülebiliyor. Tedavi sürecinde her bir etkenin şikâyet üzerindeki rolünün belirlenmesi önem taşıyor. Her burun tıkanıklığında cerrahi müdahale gerekmezken, ameliyat düşünülen durumlarda şikâyete neden olan yapısal sorunun doğru tespit edilmesi gerekiyor.

BURUN SPREYLERİNİN UZUN SÜRELİ KULLANIMINA DİKKAT

Burun tıkanıklığını kısa sürede hafifleten dekonjestan spreylerin uzun süreli veya tekrarlayan kullanımı, tıkanıklığın yeniden artmasına neden olabiliyor. ENT Health tarafından yapılan bilgilendirmede, bu tür ürünlerin kullanım süresinin bir haftadan kısa tutulması gerektiği belirtiliyor.

Ancak bu uyarı, kortikosteroid içeren bütün burun spreyleri için geçerli değil. Kullanılan ürünün türü ve kullanım süresinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

Uzmanlar, burun tıkanıklığı nedeniyle kullanılan spreylerin adının, kullanım sıklığının ve süresinin bilinmesinin önemine dikkat çekiyor. Sprey kullanımıyla kısa süreli rahatlama sağlanması, altta yatan nedenin tedavi edildiği anlamına gelmiyor. Bu nedenle uzun süredir devam eden burun tıkanıklığının nedeninin araştırılması gerekiyor.

Uzun süren burun tıkanıklığında bazı belirtiler ise daha erken tıbbi değerlendirme gerektiriyor. Kalıcı tek taraflı tıkanıklığa tekrarlayan burun kanaması veya kanlı akıntı eşlik etmesi durumunda muayenenin geciktirilmemesi gerekiyor. Göz çevresinde şişlik, görme değişikliği veya şiddetli baş ağrısı gibi belirtiler ise acil değerlendirme gerektiren durumlar arasında bulunuyor.