Amortismanda bazı özellikli durumlar

İŞLETMEDE bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya değerinde düşmeye maruz kalan maddi ve gayri maddi duran varlıkların aktif değerleri Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümlerine göre amortisman ayırmak suretiyle itfa edilmektedir. Boş arsa ve araziler amortismana tabi değildir. Amortismana konu varlıklar, amortisman ayırma şartları ve amortisman ayırma yöntemine ilişkin belirlemeler VUK’nun 313. ile 321. Maddeleri arasında yer almaktadır. Amortisman oranları, iktisadi kıymetlerin faydalı ömürleri de dikkate alınmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan 333 Sıra No’lu VUK Genel Tebliğinde yer alan listede belirlenmiştir. Sözkonusu genel tebliğdeki listede, daha sonra çeşitli tarihlerde bazı değişiklikler yapılmıştır. Listedeki herhangi bir sınıflamada yer almayan amortismana tabi iktisadi kıymetlere uygulanacak amortisman oranları için mükellefler Gelir İdaresi Başkanlığı’na müracaat edecekler, gelen cevaba göre uygulama yapacaklardır.

Binek otomobiller hariç iktisadi kıymetlerde; yıl içinde hangi tarihte satın alınırsa alınsın yılın tamamı için yıllık amortisman ayrılması esası mevcuttu. 26 Ekim 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7338 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle; isteyen mükelleflere yeni iktisap edecekleri kıymetler için aktifte kaldığı gün süresi hesaplaması ile amortisman ayırma imkânı getirilmiştir. (Yıllık gün toplamı 365 olarak dikkate alınacaktır) Binek otomobillerde bu uygulama geçerli olmayıp eskisi gibi ay esasına göre amortisman ayrılmasına devam olunacaktır. (Düzenleme 26 Ekim 2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)

İktisadi kıymetin, amortismanının Bakanlıkça belirlenen orandan daha düşük oranda ayrılması halinde eksik ayrılan amortisman tutarı kadar hak kaybı olmakta, bu eksikliğin amortisman süresinin uzatılarak giderilmesi mümkün bulunmamakta idi. 26 Ekim 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7338 sayılı Kanunla yapılan değişiklik uyarınca; mükellefler isterlerse Bakanlıkça tespit edilen oranlar yerine daha düşük oranlarla amortisman ayırabileceklerdir. Ancak, bu uygulamaya esas alınacak süre, Bakanlıkça belirlenen sürenin iki katını ve elli yılı aşamayacaktır. Öte yandan, mükellef tercihini bir kere bu yönde kullandıktan sonra oranı değiştiremeyecektir. (Sabit kıymetin envantere alındığı ilk geçici vergi döneminde bu tercih kullanılabilecektir) Örneğin; Bakanlıkça faydalı ömrü 10 yıl dolayısıyla amortisman oranı %10 olarak tespit edilmiş bir sabit kıymet için mükellef isterse 20 yıl üzerinden %5 oranıyla amortisman hesaplayabilecektir. 2021 yılından önce alınan kıymetler için bu tercihin yapılamayacağını düşünüyoruz.

Yine 7338 sayılı Kanunla VUK Geçici 30. Maddede yapılan değişiklik uyarınca; imalatçıların, yatırım teşvik belgesi sahiplerinin, ar-ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerinde bulunanların 2023 yılı sonuna kadar iktisap edecekleri bazı yeni makine ve teçhizat için, (Maddede belirtilen şartların sağlanması kaydıyla) Bakanlıkça tespit edilen faydalı ömür ve amortisman oranlarının yarısı esas alınmak suretiyle amortisman hesaplanabilecektir.

VUK’nun 272. Maddesine göre; normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan harcamaların doğrudan gider kaydedilmesi mümkün olmayıp, gayrimenkulün maliyet bedeline eklenerek amortisman suretiyle itfa edilmesi gereklidir. Bununla birlikte, Gelir Vergisi Kanununun 40/7. Maddesine 2016 yılında 6728 sayılı Kanunla eklenen hüküm ile; işletmeye dahil olan gayrimenkulün iktisadi değerini artırıcı niteliği olan ısı yalıtımı ve enerji tasarrufu sağlamaya yönelik harcamaların, yapıldığı yılda doğrudan gider yazılabilmesine imkan sağlanmıştır. Dolayısıyla; esas itibariyle gayrimenkulün maliyetine eklenerek amortisman yoluyla itfa edilmesi gereken bu tür harcamaların tamamı, Kanundaki özel hüküm uyarınca bu yola gidilmeden doğrudan gider kaydedilecektir.