Süveyş Kanalı krizi nakliyat sigortalarını akıllara getirdi

Süveyş Kanalı’nda 6 gün boyunca gemi trafiğini tıkayan ve küresel tedarik zincirini büyük oranda etkileyen Ever Given gemisinin yarattığı küresel hasar nakliyat sigortalarını da yeniden dünya gündemine taşıdı. Geminin sorumluluk sigortacı ile Süveyş Kanalı otoritesi arasındaki tazminat görüşmelerinde toplam 900 milyon dolarlık ödeme konuşuluyor.

Nakliyat sigortaları, nakliye aracı ile malların taşınması sırasında, söz konusu malların fiziki zarara uğramasına karşılık birtakım teminatlar sunan sigortalar olarak tanımlanıyor. Kamyon, tren, gemi, uçak gibi araçlar vasıtasıyla taşınan mallar; yaşanan bir olumsuzluğa bağlı olarak fiziken zarar gördüğü takdirde, sigorta poliçesinde yer alan teminatlar dâhilinde söz konusu mağduriyet gideriliyor. Nakliyat sigortalarının kapsamında hem yurtiçi hem de yurtdışı taşımacılığı için farklı sigorta türleri bulunuyor. Bunlar; emtia nakliyat sigortaları, yurtiçi taşıyıcı sorumluluk sigortaları, nakliye aracılığı sorumluluk (FFL) sigortası, CMR sigortaları ve tekne-yat sigortaları şeklinde ayrılıyor.

Son aylarda yaşanan küresel bir kriz ile nakliyat sigortaları da yeniden gündeme geldi. Konteyner taşımacılığı ve nakliye şirketi olan Evergreen Marine tarafından işletilen, dünyanın en büyük konteyner gemileri arasında yer alan Ever Given, 2021 yılının ilk yarısında küresel bir krize imza attı. Toplam uzunluğu 400 metreyi bulan ve hizmetteki en uzun konteyner gemilerinden biri olan Ever Given, 220 bin 940 brüt tonaja sahip. Malezya’dan Rotterdam’a giderken 23 Mart tarihinde Süveyş Kanalı’nda sert rüzgarlar ve toz fırtınası arasında yönlendirme yeteneğini kaybettikten sonra çapraz olarak karaya oturdu. Karaya oturduğunda arkasında 15 gemi daha olan gemi, kanal boyunca trafiği tıkayarak küresel ticaret ağına büyük etki yarattı ve tam 6 gün boyunca aynı vaziyette kaldı. Ticaret uzmanları sadece kanal içinde sıkışmış gemilerde değil, Süveyş’i geçmesi gereken yüzlerce geminin teslimatlarında yaşadığı gecikme ile küresel tedarik zincirinde sayısız gecikmeler yaşandığını aktardı. Ayrıca Süveyş Kanalı’nın 6 gün boyunca kapalı kalmasının dünya ekonomisine verdiği zararın ortalama 10 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor, bu hasarın dünya ticaret hacmine ise %0,2 ile %0,4 arasında olumsuz etki yaratacağı beklentiler arasında.

SİGORTA KORUMASI DİKKAT ÇEKİYOR

Hasarın bu denli büyük olduğu bir durumda akla ilk gelenlerden biri de sigorta koruması oluyor. Reasürörler Süveyş Kanalı üzerinde nakliye trafiğini durduran bu olayın sonrasında oluşan hasarların çoğunu üstlenecek. Yapılacak tazminat ödemelerinin yüz milyonlarca dolara mal olması bekleniyor. Konuyla ilgili görüşlerini aldığımız sektör yöneticileri, önlemler alınsa dahi küresel ticaretin artmasıyla hasar sayılarının da paralel olarak artış yaşayacağına dikkat çekti. Türk P&I Genel Müdürü Ufuk Teker, Ever Given krizi ile ilgili, “Kanalı kullanamayacağına inanan gemiler rota değiştirerek Afrika’nın güneyinden geçerek Avrupa’ya ulaştığı için ortaya çıkan ilave yakıt ve gemi navlun ücreti mal bedellerine ilave olarak raf fiyatları olumsuz etkilenecektir. Sadece raf fiyatları değil ortaya çıkacak ilave sigorta hasarları emtia nakliyat primlerine de olumsuz yansıması muhtemeldir. Öte yandan geminin sorumluluk sigortacısı ile Süveyş Kanal otoritesi arasında tazminat görüşmeleri devam etmekte ve Süveyş Kanal otoritesi 900 milyon dolar tazminat talep etmektedir” açıklamalarında bulundu. Pandemi koşullarının nakliyat sigortalarına etkileri ile ilgili yorumlarda bulunan Doğa Sigorta Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Tümer ise, “Özellikle salgın sürecinde zorunlu olarak kapalı olduğu için ticaret hacminin durduğu bazı sektörlerde pandemi sonrasında hareketliliğin yansımasını hissedeceğiz. Bu artış tabii ki nakliyat sigortalarında da daha fazla sigorta üretimi ve büyüme anlamına geliyor. Bu büyümenin emtia sigortasını olduğu kadar taşıyıcıların sorumluluğu için verilen CMR/FFL sigortalarını da olumlu etkileyeceğini söyleyebiliriz” dedi. Anadolu Sigorta Genel Müdür Yardımcısı Levent Sönmez ise konuyla ilgili, “Pandemi ve ekonomik zorluklar sigorta maliyetlerinden kesintiye gidilmesini gündeme getirebiliyor. Ancak hasar durumunda ticaretin devamı ve zararın tazmini için nakliyat sigortaları ile alınan hizmet kalitesinin önemi daha çok fark ediliyor” şeklinde açıklamalarda bulundu.

OPERASYONEL GEÇMİŞİNDEKİ İLK OLAY DEĞİL

Ever Given’ı her ne kadar Süveyş Kanalı krizi ile tanımış olsak da bu durum geminin operasyonel geçmişindeki ilk vakası değil. Gemi, 2019 yılının Şubat ayında Hamburg Limanı yakınlarından 25 metre uzunluğundaki bir Hadag feribotuna çarptı ve ağır hasar gördü. Çarpışmanın ardından şiddetli rüzgarlar nedeniyle Elbe nehri üzerinde trafik yasağı çıkarıldı.

‘GEMİNİN YARATTIĞI HASARIN NETİCELENMESİ BİRKAÇ SENE SÜRECEK’

IUC Group tarafından organize edilen ve Sigorta Tatbikatçıları Derneği tarafından desteklenen “Ever Given-Uluslararası Bir Hasarın İncelenmesi” paneli gerçekleştirildi. Clyde&Co Hukuk Firmasının uluslararası tecrübeye sahip hukukçu ve denizcilerinin katıldığı 5 Mayıs tarihli online panelde Ever Given konteyner gemisinin Süveyş Kanalı’nda yarattığı kriz ve geminin neden olduğu hasarlar masaya yatırıldı. IUC Group CEO’su Menekşe Uçaroğlu, Clyde&Co Ortağı Jai Sharma, Clyde&Co Ortağı Thomas Forkin ve Clyde&Co Lisanslı Denizci ve Avukat Stephen Angove panel katılımcıları oldular.

Ever Given’ın toplam kapasitesinin 20 bin konteyner olduğu, kaza gerçekleştiği sırada ise üzerinde full kapasiteye yakın olarak 18 bin 300 konteynerın bulunduğu bilgisi verildi. Süveyş Kanalı’nı kullanan gemi sayısının günlük olarak 50’den fazla olduğu aktarılan seminerde, kazanın hukuk tarafı da alanında uzman katılımcılar tarafından incelendi.

YASALARA GÖRE SORUMLULUK GEMİ SAHİPLERİ VEYA OPERATÖRLERİNDE

Gemi, hatanın kanalın yönetiminden sorumlu iki Mısırlı kanal pilotundan kaynaklandığını iddia etse de yasalar şunları söylüyor: Gemi, gerçekleşen hasarın kasıtlı olarak veya ihmal sonucu yapılmadığına dair kanıtlar sunmadıkça, doğrudan veya dolaylı olarak neden olunan zararlar ve dolaylı hasarlar için tamamen sorumluluk taşıyor. Gemi sahipleri veya operatörleri pilot tavsiyesinden kaynaklanan herhangi bir hatadan sorumlu. Mısır Deniz Hukuku’na göre bir geminin sahiplerinin ve operatörlerinin; kaptan, mürettebat veya geminin hizmetindeki herhangi bir kişinin, görevleri sırasındaki her durumdan hukuki olarak sorumluluk taşıyor.

Kesin olarak bilinmemekle birlikte gemi değerinin toplam 120-150 milyon dolar arasında olduğu tahmin edilirken, paneldeki katılımcılar geçmiş vakalardaki tecrübelerine dayanarak geminin üzerinde taşıdığı kargoların yaklaşık 600 milyon dolar değerinde olabileceğini aktardı. Panelin alanında uzman katılımcıları bu devasa geminin yol açtığı uluslararası hasarların ve sonuçların incelenmesi ve nihai olarak neticelendirilmesinin ise birkaç sene süreceğinin altını çizdi.