Pandeminin kötü etkisi! “İşe yabancılaşma”

YAŞADIĞIMIZ pandemi sürecinin etkisi, en dikkat çeken konuların başında gelmektedir. O halde, bu etkinin işletmeler ve çalışanların örgütsel davranışlarındaki sonuçlarının neler olabileceği ile ilgili bir değerlendirme yapmakta fayda var. Tabii ki, birden fazla sonucu etkileyen bir süreç söz konusu olabilir. Ancak, benim değerlendirmek istediğim konu, çalışanlar üzerinde yarattığını düşündüğüm işe yabancılaşma duygusudur.
İşletmeler, organizasyon yapıları gereği açık sistemlerdir. Çalışma yapıları ve iş süreçleri, bulunduğu çevreden etkilenerek gerçekleşir. Bununla birlikte, çalışan davranışlarının belirleyicisi de çevredir. Bundan dolayı, kontrolün tamamı organizasyonda değil, çevresinin etkisi altındadır. Çevrenin şartlarına uygun iş süreçlerinin belirlenmesi ve rasyonel bir biçimde sürdürülmesi bazı kural ve politikaların uygulanmasına bağlıdır. Ancak, rasyonel olmayan doğal modeller ise katı yönetim modelleri çerçevesinde faaliyet göstermemelerine karşın, kuralları değiştirip içinde bulundukları çevresel koşulları uyumlu hale getirebileceklerini düşünürler. Günümüz koşullarında, çoğu işletmenin pandemi sürecinde yaşamakta olduğu zor şartlara karşın varlıklarını sürdürebilmek için çeşitli çabalarla etkinliklerini artırmaları gerekmektedir. Burada verimlilik esastır. Sağlıklı ve verimli çalışan bir organizasyonda amaçlar çalışanların istek ve beklentilerine uygun olarak işler. Bu gibi örgütlerin gayretlerinin temelinde örgütü ayakta tutan en önemli kaynaklarından biri “insan”dır. Beklentiler doğrultusunda çalışan bu grubun en önemli motivasyon kabullerinden birisi, etkili ve verimli bir şekilde gelişmelerine katkıda bulunacak kurumsal desteğin hissedilmesidir.
Bu bağlamda, çalışanların örgüt içerisinde faaliyette bulunurken sergiledikleri tutum ve davranışların örgütsel başarıya ulaşmada etkili olduğu kesindir.
Diğer yandan, bu kaynağın fikirlerinin önemsenmesi, yenilikçi yaklaşımlarına destek verilmesi ve kendilerine iş dışı her konuda rehberlik edilmesi, onların performanslarını artıracaktır. Ancak bunun tersi, kendilerine değer verilmediğini hisseden, yaptığı işin değersiz olduğunu düşünen, kendini bağlı bulunduğu iş grubuna ait hissetmeyen çalışanlar, bir süre sonra işe yabancılaşmaya başlayacaklardır. Sonucunda; çalıştıkları iş yerine ait olmadıkları duygusuyla tamamen iş yerinden ayrılmak için farklı arayışlara yönelecekler ve hem çalışan hem de işletme açısından beklenen olumsuz sonuçlardan biri olarak karşımızda olacaktır.
İşe yabancılaşmayı etkileyen faktörler incelendiğinde, örgüt içi iletişim şekli, yönetim iklimi, algılanan yönetim ve liderlik tarzı, karşılıklı güven duygusu, kurallar, politikalar ve prosedürler, koçluk ve mentörlük uygulamaları, işin gerektirdiği roller ve sorumluluk alanları gibi faktörler, işe yabancılaşma duygusunun ortaya çıkmasındaki en önemli değişkenler olarak görülmektedir. Bu bağlamda, hizmet yoğun çalışan kurumların değer algılarının çalışanlar tarafından algılanma şekli de yabancılaşma sürecine katkıda bulunmaktadır. Konuya esas etki eden bu faktörlerin çalışan üzerinde olumsuz bir algısı söz konusu olduğunda, o kişinin psikolojik sermayesinde olumsuz bir etki yaratmakta ve başarı için ihtiyaç duyulan umut, iyimserlik, öz-yeterlilik ve dayanıklılık boyutlarının zayıflaması beklenmektedir. Bunun sonucunda, ortaya kolayca çıkması beklenen yabancılaşmanın, zihinsel ve duygusal davranışları da etkilemesi beklenebilir…
Değerlendirmeye çalıştığım kavramların çalışan üzerindeki etkisi, gündemimizi oluşturan pandemi şartlarında olumsuz olarak çok daha fazla hissedilmektedir.
İş yeri ve çevresini oluşturan kaynaklardan etkilenerek oluşan günlük algılarımız ve zihinsel işlevlerimiz sanal çalışmaya bağlı olarak zayıflamaya başladı. Çoğu zaman nedensellik olgusunda sorguladığımız bire bir etkileşime dayalı takım tartışmaları, “neden” olduğuna cevap bulmaya çalıştığımız karşılıklı duygularımız ve bazen vücut dilimizle aktarmaya çalıştığımız düşüncelerimiz, reflekslerimiz hepsi ama hepsi, psikolojik sınırlarımızı zorlayan ve yabancılaşmamıza engel olan deneyimlerimizdir. Ancak çoğumuz artık bunları yaşayamıyor ve gittikçe çevresinden, yaptığı işten ya da benliğinden ayrılma veya uzaklaşma duygusunu hissetmeye başlıyor. Bunun sonucunda işletmelerde ortaya çıkan işe yabancılaşma kavramı maalesef kişileri olumsuz etkilemekte ve verimliliklerini azaltmaya başlıyor.