Dilim dilim dil 3
DİLLE ilgili görüşlerimi, bir üçlemenin sonu olarak bu yazıyla bitireceğim.
Bir hatırlayalım; geçen ay, Gazi Mustafa Kemal Atatürk dille ilgili görüşlerinden bahsetmiş ve yüce önderimizin; “Türk dili, dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil şuurla işlensin. Ülkesini, yüksek istiklalini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır” diyerek konuya büyük bir önem verdiğini belirtmiş ve bugün ne durumdayız diye sormuştuk.
İyi bir yerde olmadığımız kesin. Türkçemiz her gün daha fazla yozlaştırılıyor. Yaşayan bir dilde yabancı kelimelerin bulunmasına katiyen karşı değilim. Hiç şüphe yok ki, uluslar birbirlerinden, özellikle de yakın komşularından etkileniyor. Etimoloji ile ilgilenmekten hoşlanıyorum. Kelimelerin kökenlerine inmeyi çok eğlenceli buluyorum.
Şimdi vereceğim örnek cümleden sizin de etkileneceğinizi düşünüyorum.
Cümlemiz şöyle; “Anadolu’nun körfezleri, limanları, sınırları, iklimi, ayazmaları, kiliseleri, panayırları, mandıraları, fındıkları, fesleğenleri, lahanaları ünlüdür.”
Ne var bu cümlede diye sorabilirsiniz. Söyleyeyim; bu cümlede “ünlüdür” kelimesinin dışında kalan bütün kelimeler Yunanca. Cümleyi ben kurmadım. Cümle önemli bir dil bilimci Suat Yakup Baydur’a ait. Kendisi dil devrimini savunan yazılar yazmış, bu cümleye yer verdiği yazısı da 1949 yılında Ulus Gazetesinde yayımlanmış. Hocamız daha sonra cümleyi kelime kelime çözmüş. Ben de yerimizin elverdiğince size aktarayım.
Hocamız, Anadolu kelimesinden başlamış. Yunanların, “güneşin doğuşu, yükselişi” demek olan “anatolé” sözüyle başta Küçük Asya olmak üzere doğularındaki ülkeleri anlatmak istediklerini belirtmiş. Biraz hayal kırıcı ama gerçek bu. Gelelim körfez’e. Bu kelime de Yunanca “kucak” anlamına gelen “korphos” sözünün bozulmuş hali. Nasıl biz denize uzanan karaya “burun” demişsek, Yunanlar da karayla kucaklaşmış denize “deniz kucağı” demişler. Kelime bize “körfez” diye geçmiş. Liman kelimesine gelince; Eski Hellencede “limne” durgun su demek. Bugün Yunanlar liman’a “limin” göle de “limni” diyorlar. Kısacası bütün Türk limanlarımızın kelime kökeni Yunanca. Sınır kelimesi ise, tartışmalıymış. Kırım’da sengir diye kullanılan bu kelime Eski Hellencede “sünoros” diye sıfat olarak karşımıza çıkıyor. Anlamı hudut-hudut taşı. Türkçemize “sınır” diye geçmiş. “Klima” ise, “eğilim, yamaç, meyil, dağ eteği” demek. Yunanlar yerin ekvatordan kutuplara doğru eğilimini, sonra da yeryüzündeki beş iklim bölgesini anlatmışlar. Kelime bize “iklim” olarak transfer edilmiş. “Ayazma” ile “kilise” kelimelerinin ise Hellenceden geldiği tartışmasız. “Aya” Yunanca “mukaddes, kutlu” anlamına gelen “agia” kelimesinden gelmiş. “Agiasma”, “mukaddes yer”, “agiasmos” ise “evlerin papaz tarafından takdisi ve kutlu su serpilmesi”. Kilisenin aslı ise toplantı anlamına gelen “ek-klesia”. Panayır, “toplantı yeri” demek olan “pen-eguri” kelimesinden Türkçemize aktarılmış. Eski Yunancada ahır anlamında kullanılan “mandıra”, bugünkü Yunancada bizim bildiğimiz anlamda sütün işlendiği yer anlamında kullanılıyor. Fındığa Hellenler, “karüa pontika”, “Karadeniz cevizi” adını vermiş. Kelime dönmüş dolaşmış “fındık” olmuş. Fesleğen kelimesinin aslı “kral otu” “basilikon”dan geliyor. Kala kala “lahana” kaldı. “Lakhana-lakhanikon” bu sebzenin adı olduğu gibi “sebze pazarı” anlamına geliyor. Biz de ise “kelem” diyorlar.
Hocamız bunları yazmış, ben daha ne yazayım? Dilimize sahip çıkmak görevimiz ama yaşayan dile de çok müdahale etmemek lazım.

İlgili Haberler

Sağlık sigortası dolandırıcılığına dikkat
Sigorta şirketinizden geldiği izlenimini veren arama, ileti veya SMS, sağlık sigortası dolandırıcılığı yöntemlerinden birisi olabilir. Ele geçirilen veriler kötü niyetli kişiler tarafından kişisel ve finansal bilgilere erişmek için kullanılıyor. Sağlık sigortası hemen hemen herkesi ilgilendiren, özel poliçelerle ilgili detayları çoğumuzun tam olarak bilmediği ve kaybetme korkusunun kolayca tetiklenebildiği bir konu. Genellikle yıl sonuna doğru yoğunlaşan…

Akıllı sistem ile 195 bini aşkın eksper ataması yapıldı
TOBB Sigorta Eksperleri İcra Komitesi (SEİK) Başkanı Ahmet Nedim Erdem, ağustos ayı başında Türkiye genelinde yürürlüğe giren Akıllı Eksper Atama Sistemi üzerinden 9 Ekim itibarıyla trafik ve kasko sigortalarında 195 bin 656 dosyaya eksper atandığını söyledi. Sigorta sektöründe hasar süreçlerini daha hızlı ve şeffaf bir hale getirmek amacıyla Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme…

Astro günlük 23 Ağustos 2026
Bugün Güneş Başak burcuna geçiyor. Yaz henüz bitmedi ama doğa yavaş yavaş başka bir ritme hazırlanıyor. Günler kısalacak, hava serinleyecek, ağaçlar yapraklarını bırakacak. Yazın sürekli dışarı çağıran hali biraz sakinleşecek. Belki bizim de buna ihtiyacımız vardır. Çünkü yaz hızlıdır. Bir yere gideriz, birileriyle görüşürüz, tatil planları yaparız, gün uzundur ve sanki onu doldurmak zorundaymışız gibi…

Bizim Semtin Çocukları
Mahalle sıcaklığını mizahla buluşturan Bizim Semtin Çocukları, dostluk ve fedakârlık üzerine kurulu hikâyesiyle yerli komedi severlere keyifli bir seyir sunuyor. Hakan Gürtop’un yönetmenliğini üstlendiği filmin oyuncu kadrosunda Ümit Kantarcılar, Gizem Karaca, Erdi Ünver, Hakan Bilgin, Kemal Kuruçay, Ümit Acar ve Hüseyin Elmalıpınar yer alıyor. Film, aynı mahallede büyüyen ve yıllardır ayrılmaz bir ikili olan Yusuf…

“BÜTÜNSEL BİR SİGORTACILIK İÇİN GÜÇLERİMİZİ BİRLEŞTİRDİK”

Türkiye Sigorta’nın raporuna göre Türkiye ‘su stresi’ sınırında
Türkiye Sigorta’nın raporuna göre Türkiye ‘su stresi’ sınırında. Türkiye Sigorta Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü’nün suyun geleceğini ele alarak hazırladığı “Su Raporu” yayınladı. Rapor; Türkiye ve dünyada su riskine, sigorta ve özel emeklilik sektöründe riske karşı alınması gereken önlemlere ışık tutuyor. Türkiye Sigorta, sürdürülebilir gelecek için stratejik bir güvenlik meselesi haline gelen su kıtlığı riskini masaya yatırdığı…











Yorumlar (0)
E-postası doğrulanmış üyeler ve Google ile giriş yapanlar yorum yazabilir.