Bodrumlu hemşerilerim

SONUNDA vuslat gerçekleşti. Bodrum’dayız.

Bodrum’da, Bodrumlu dostlarımızla birlikteyim. Aslında hiçbiriyle tanışmadım, onlar da beni tanımazlar; olsun ne gam, ben onları tanıyorum ya onlar benim dostlarım. En yakınlarım ise Halikarnas Balıkçısı’yla onun kadim dostu Herodot.

Herodot (Halikarnassos’lu Herodotos), M.Ö. 5’inci yüzyılda Bodrum’da yaşamış Anadolulu tarihçi ve antik yazar. Kendisi Yunanlı olsa bile bizim hemşerimiz. Gezilerinde gördüğü yerleri ve insanları anlattığı, “Herodot Tarihi” (Historia) olarak bilinen eseriyle ilk tarih yazarı ve tarihin babası olarak tanınıyor.

Eserinde Pers Yunan savaşlarını ele almış. Aslında Historia yalnızca bir tarih kitabı değil, aynı zamanda çeşitli ulus ve ülkeler üstüne, efsaneyle karışık coğrafik ve sosyolojik bilgiler de veren bir hazine.

“Herodot Tarihi” yazılışından yüzyıllar sonra, Helenistik dönemde büyük ustalıkla dokuz kitaba bölünmüş. İlk üç kitap Asya’da, ikinci üç kitap Avrupa, üçüncü üç kitap da Yunanistan’da geçen olayları hikâye ediyor.

Eseri bütün dünyada bir tarih kitabı olarak ele alınmakla birlikte; bir başka Bodrum’lu hemşerimiz, Halikarnas Balıkçısı, “Historia”yı bir seyahatname olarak değerlendirmiş. Balıkçı Herodot’u, yalnız Anadolu’nun değil, bütün dünyanın ilk ve en büyük turisti olarak tanımlıyor. Balıkçı onun seyahatnamesine koyduğu “Historia” yani “Araştırma” ya da “İnceleme” adını, bugün “Tarih” anlamında kullanılmasında Herodot’un hiçbir suçu olmadığını savunuyor.

Herodot hayatı boyunca durmadan, dinlenmeden dolaşmış. Sonra da yazmış. Evliya Çelebi’nin hakkını yemeyelim ama bizde öyle pek gezen dolaşan olmamış. Oysa elin oğlu merak etmiş, gezmiş dolaşmış, keşfetmiş. Gördüklerini yazmış. Neticede tarihe adını vermiş. Hep meraktan… Gerçi “adamın başına ne gelirse meraktan” diye bir özdeyiş var ama biz de fazla meraksız kalmışız canım. Bu nedenle de birçok fırsatı kaçırmışız.

Biz yine Herodot’a dönelim. Söylediğim gibi hazret gezmeyi tozmayı severmiş. Bundan iki bin beş yüz yıl öncesinin seyahat imkânlarını düşünüyorum da, hazretin yaptıklarına saygım bir kat artıyor.

Herodot, Karadeniz kıyıları da dâhil, bütün Anadolu’yu, bütün Doğu Akdeniz Adalarını, Yunanistan’ı, Mısır’ı, Sicilya’yı, Arabistan’ı gezmiş dolaşmış. Historia’ya göre Bodrum, Dor’lar tarafından M.Ö. 11’inci yüzyılda kurulmuş. Daha sonra Karya ve Leleg‘ler bu bölgeye yerleşmişlerdir. M.S. 6’ıncı yüzyılda Persler kenti ele geçirmiş.

Mylasa’lı (Milas) bir aileye mensup olan Satrap Mausolos başkenti Mylasa’dan Helenleşme süreci içinde adı Halikarnassos’a dönüşen Alikarnassa’ya taşımış. Abartılı kent surları ve kale yaptırmaya meraklı olan satrap, karısı ve kız kardeşi olan Artemisia ile kendisi için bir anıt mezar yaptırmaya başlamış. Ne çare ömrü vefa etmemiş.

Ölümünden sonra Kraliçe Artemisia “Dünyanın Yedi Harikası”ndan biri sayılan ve bugün yerinde yeller esen anıt mezarı tamamlatmış. Bu yapıya kocasına atfen “Mausoleon” adı verilmiş ve o günden bu yana bütün anıt mezarlara “mozole” denir olmuş. Mausoleon’dan bugün bize sadece adı yadigâr kalmış. Kral ve kraliçeyi bir arada gösteren heykel ile değeri paha biçilmeyen kabartmalar ise Londra’daki British Museum’da…

15. yüzyılda Halikarnasos, Sultan Çelebi Mehmet tarafından, kaybettikleri İzmir kalesine karşılık olmak üzere Saint Jean Şövalyelerine verilmiş. Romalı Şövalyelerin Saint Peter adına yaptırdıkları kale nedeniyle kent “Petrium” diye anılır olmuş; gel zaman git zaman, adı değişe değişe “Bodrum”a dönüşmüş. Kale Rodos seferi sırasında 1523’te Kanuni Sultan Süleyman tarafından Osmanlı’ya katılmış.

Hemşerimiz Herodot’un dışında Bodrum’un yetiştirdiği kişiler arasında Turgut Reis, Neyzen Tevfik gibi önemli isimler var.

Ayrıca 1925 yılında yayınlanan “Hapishanede İdama Mahkûm Olanlar Bile Bile Asılmaya Nasıl Giderler?” başlıklı yazısı nedeniyle üç yıl süreyle kalebentliğe Bodrum’a sürülen Cevat Şakir Kabaağaçlı burada “Halikarnas Balıkçısı” olmuş.

Balıkçının sayesinde Bodrum da bugünkü Bodrum olmuş.

Sizleri Bodrumlu hemşerilerim ile tanıştırdım. Bodrum anıları ise gelecek yazıya konu olacak.

 

Yorum yazın